We hebben enorm hard gewerkt tijdens deze expeditie: boren, monsteren, analyseren ….en we hebben hele interessante eerste resultaten. We willen graag met de sedimentkernen aan de slag. Dat doen we begin volgend jaar met z'n allen in Bremen.

We hadden veel plezier – zie het officiele logboek van de expeditie voor voorbeelden. We leerderen ook veel over elkaars disciplines – zie bijvoorbeeld de blogs van de microbiologen Andrea and Ian en die van de sedimentologen/geologen Outi, Aarno (in het Fins) en Thomas (in het Zweeds).

Gisteren hadden we nog een laatste kans om bij te praten tijdens een Halloween feestje….

Met door Patricia gemaakte versieringen en wetenschappers in geimproviseerde kostuums

Vrijwel direct na aankomst in Kiel nam de kapitein nog een groepsfoto…

Daarna vertrokken de wetenschappers naar vliegvelden, treinstations en andere bestemmingen. De operationele staf vaart nog mee naar Falmouth waar alle materialen en apparatuur van boord gaan. We verheugen ons op de "sampling party" in Bremen volgend jaar!

We zijn opnieuw aan het boren in de “Kleine Belt” (zie de eerdere kaartjes in deze blog). We kwamen hier maandag aan en begonnen aan een achtste locatie, maar vanwege een plotseling opkomende storm moesten we ‘s middags snel stoppen met boren.

We bleven zo’n 10 uur op positie terwijl de wind aanzwol….

De nachtploeg verzamelde zich op de brug om de donkere luchten, golven en het schuim te bekijken. De golven bleven vrij laag omdat we omringd zijn door land. Het schip bewoog nauwelijks.

De wind nam steeds verder toe, eerst tot een maximum van 88 knopen, daarna 98 knopen, dwz zo’n 180 km/uur.

De volgende dag ontdekten we dat het plastic van het dak in de “science garden” voor een deel verdwenen was. We hebben nu veel meer last van de regen. Maar niet lang meer! We gaan naar huis! Veel eerder dan gepland! We hebben de 7 belangrijke stations bemonsterd en ons achtste station is minder interessant dan gedacht. We boren nu weer op ons eerste station voor wat extra monsters. Als we daarmee klaar zijn gaan we naar Kiel. We verwachten daar vrijdag rond het middaguur aan te komen. We hebben een geweldig tocht gehad maar willen ook graag naar huis.

We boren nu in het Bornholm gebied. We verwachten binnenkort weer stormachtig weer, maar vandaag is het warm en zonnig en de zee is kalm. In dit gebied ligt veel oude munitie uit de Tweede Wereld Oorlog. Daarom hebben we de zeebodem voor het boren eerst met een video camera bekeken.

De beelden laten zien dat er geen munitie ligt. Maar er zijn wel heel veel bacterie-matten. Dat zijn de witte vlekken aan de rechterkant. Deze bacterien (“Beggiatoa”) vind je alleen in gebieden waar het sediment veel sulfide bevat.

Op een van onze andere monsterlocaties is de video camera gebruikt om de positie van het “template” onder water te bepalen. Handige apparatuur!

Omdat de dagen korter worden, zien we steeds minder daglicht. Maar het uitzicht vanaf het schip kan ‘s nachts ook mooi zijn.

Het weer is omgeslagen: het regent veel en vaak, de luchten zijn donker en het is koud. Af en toe is er ook veel wind en zijn er mensen zeeziek

Ook in de “science garden” regent het plaatselijk….

maar de mannen op het werkdek hebben meer last van de regen dan wij…

Gelukkig hebben we koffie, thee en chocolade om het ‘s nachts vol te houden.

We zijn nu trouwens uit het Landsort diep gebied vertrokken en boren op twee plekken aan de zuidkant van Zweden. Dat zijn onze zesde en zevende locatie in, respectievelijk, de baai van Hano en in het gebied bij het eiland Bornholm. We hebben weer veel monsters en veel werk te doen!

We boren nog steeds bij Landsort – inmiddels het vijfde en laatste boorgat met code E. Het monsteren gaat goed en we hebben het druk. Tot onze verrassing hebben we onverwacht gezelschap: er zijn overal kleine vogeltjes, op het dek en in de labs.

… en kort geleden verscheen er ook een prachtige uil….

Met de nachtploeg hebben we ook net een bezoek gebracht aan de machine kamers onder het dek waar  onze stroom, water en voortstuwing vandaan komt. Het was een andere wereld – kamer na kamer van glanzende, rood, blauw en grijs gekleurde machines, allemaal in perfecte staat. Ongelofelijk indrukwekkend!

Het schip heeft aparte generatoren voor de elektriciteit aan bakboord en stuurboord, om de kans te verkleinen dat alles tegelijk uitvalt. Als je goed kijkt zie je dat we oordopjes dragen vanwege het geluid.

Van onder het dek kun je ook de zijkanten van de “maanpoel” zien. Dat is het grote, vierkante gat in het midden van het schip waar je het zeewater ziet rondklotsen. Door dat gat wordt de boorpijp en andere apparatuur naar beneden gelaten naar de zeebodem toe.

Zo ziet de “maanpoel” er van boven uit als de “template” (een groot metalen rek dat op de zeebodem staat tijdens het boren) naar boven gebracht wordt. Een gat in het dek is een van de wonderen van een boorschip!

Na 1 maand op zee, hadden we gisteren ons geplande bezoek aan de haven van Nynasham om te bunkeren. Dat ligt vlakbij – maar 30 zeemijl van onze monsterlocatie in het Landsort diep. We kwamen om 9 uur ‘s ochtends in de haven aan en wilden allemaal zo snel mogelijk van boord.

Gelukkig was het vanuit de haven maar een kleine wandeling naar het centrum.  

Als je iets langer doorliep kwam je in een prachtig bosgebied….

…met schitterende uitzichten op zee. Geweldig was het om dat nu vanaf het land te zien.

Om 18h moesten we allemaal weer aan boord zijn en nu zijn we vol enthousiasme en met nieuwe moed alweer ons derde boorgat aan het boren in het Landsort diep.  

Een groter contrast met het vorige station is nauwelijks denkbaar: we zitten weer op volle zee in plaats van in een bos en boren op de diepste plek in de Oostzee: het Landsort Diep. De water diepte is 459 meter, en die afstand moet met boorpijp overbrugd worden voordat je monsters nemen kan.

Dit is een geweldige locatie voor microbiologen en geochemici vanwege de bijzondere chemie. Het zeewater bij de bodem is zuurstofloos, en bevat het toxische sulfide. De zeebodem bestaat uit zwarte, zachte, stinkende modder.

Het sediment zit tjokvol methaan gas. En als je een gat in een kern boort om porie water te bemonsteren….

Loop je het risico dat de modder in je gezicht spuit!

Onder de zwarte modder vinden we grijs-groene sedimenten. Die zijn afgezet toen de Oostzee nog een meer was. Het boren gaat door - ondanks slechter weer, met wind, zware regenbuien en veel deining. 

We boren nu in het Ångermanälven estuarium (Bothnisch Golf) en zijn omringd door bos.

We zijn hier met een loods gekomen. Het estuarium is erg smal en we hebben straks ook hulp nodig om weg te komen. 

Het is anders dan op zee – als we ‘s nachts licht zien dan zijn het huizen en auto’s en geen schepen. Het is hier ook kouder en we ruiken vreemde luchtjes van de fabriek vlakbij. Het goede nieuws is dat we verse groente en fruit en ander eten hebben binnengekregen.

Het sediment is hier gelaagd – ieder jaar wordt er een donker en licht laagje sediment afgezet. Dat gebeurt op deze plek al zo’n 10.000 jaar.

Het boren gaat hier snel! De boorgaten zijn toen nu toe maar maximaal 37 meter diep. Er worden ook  kortere boorkernen van ongeveer een meter genomen om monsters te hebben van het sediment-water oppervlak.

We zijn al bijna klaar in dit gebied: alle monsters voor de derde locatie zijn binnen en we gaan de vierde locatie vannacht afronden. We gaan dan door naar de vijfde monster locatie in het Landsort Diep. Dat is 36 uur varen. We verheugen ons op de sulfide-rijke stinkende modder uit het diepste deel van de Oostzee.

We zijn weer op weg. Na afronding van het tweede boorgat bij Anholt zijn we vanaf dinsdagochtend 10 uur op weg naar de Bothnische Golf.

Het is drie dagen varen naar onze volgende monsterlocaties in het Angermanalven estuarium.

Onderweg voeren we langs het kasteel van “Hamlet” bij Helsingor, bij de ingang van de Oresund.

We varen nu ergens langs de oostkust van Zweden. We hopen op even mooie uitzichten in het noorden.

MaryMowat@ECORD_IODP

Als je de geschiedenis van de Oostzee wilt reconstrueren moet je wel weten hoe oud de monsters zijn. We gaan alle kernen straks aan land dateren. We hopen monsters te hebben voor de laatste 130 duizend jaar.

Maar we moeten nu ook al een idee hebben van de ouderdom van de monsters. Daarom zijn er specialisten (sedimentologen en micropaleontologen) mee die kleine monsters uit iedere sedimentkern direct bekijken. Ze voelen, proeven, wassen en zeven de monsters en bekijken ze met de microscoop om te zijn of er aanwijzingen zijn voor veranderingen in het afzettingsmilieu.   

Lage zoutgehaltes zijn typisch voor zoetwater, dus het is ook handig om snel het zoutgehalte te meten – dat doen de geochemici.

We doen ook geofysische metingen aan dichte sedimentkernen om een eerste idee te krijgen van de sediment samenstelling.

Het werk gaat 24 uur per dag door. Maak kennis met een aantal mensen van de nachtdienst! Van rechts naar links: Andrea, Michael, Thorsten, Nadine, Patrizia, Bo, Outi, Annette, Mary en Caroline.