Credits voor de titel naar Wim Hoek

De zon schijnt, een klein wolkje aan de lucht en het is zo'n 19 °C buiten. Wederom een prachtige middag dus, ware het niet dat deze laatste blog terug in Utrecht is geschreven. In Narsaq, het dorpje waar wij verbleven op Groenland, regent het nu. In andere woorden, het mooie weer hebben wij meegenomen naar Europa. Ons veldwerk zit erop en via deze laatste blog willen wij de lezer (u dus) nog voor een laatste keer meenemen naar onze laatste dagen op Groenland. De laatste drie dagen stonden in het teken van hikes en ijs.

Allereerst ondernamen wij op zondag 27 augustus een laatste hike naar de top die over Narsaq heen kijkt. We namen op de hellingen nog verschillende monsters van de planten en de bodem. Zo willen we onderzoeken of de oriëntatie van de helling (dus of de helling richting het noorden/ zuiden afloopt) nog invloed heeft op de groeimogelijkheden van bepaalde bomen. Eenmaal op de top hadden we een prachtig uitzicht over het fjord dat wederom vol lag met ijsblokken, ook al leken het vanaf deze hoogte meer op ijsklontjes. Ten westen van ons zagen we nu de gigantische ijskap die het land bedekt. Ongelooflijk om te bedenken hoe dit soort ijskappen het land vullen, het soort ijskappen dat Nederland ook ooit bedekt heeft gedurende het Saalien (zo'n 150.000 jaar geleden).

Nu we de ijs-smaak te pakken hadden, ondernamen we een volgende hike naar de Narsarsuaq-ijskap. We lieten het dorpje Narsaq achter ons en voeren met de boot naar Narsarsuaq, het mini-dorpje waar we aankwamen met vliegtuig. Hier zouden we onze mooiste hike van het hele veldwerk maken. De hike begon redelijk plat in een vallei die de ‘flower-valley’ werd genoemd. Deze vallei bestond uit de rivier die van de gletsjer kwam en de vallei verdeelde in, enerzijds, een bak met grind waar de rivier vlechtend doorheen stroomde en anderzijds in een vruchtbaar gedeelte waar gras groeide voor de schapen en berken en wilgen van zo'n 3-4 meter hoog. Ter vergelijking, dezelfde soort planten groeiden in Narsaq maar maximaal 1m. De flower-valley is dus in die zin veel vruchtbaarder dan het gebied waar we voorheen waren, vandaar de passende naam. Het is ons verteld dat dat zou komen door het betere klimaat in Narsarsuaq, waardoor het warmer is en minder winderig. Na de vallei beklommen we een steile helling om vervolgens op de top van de berg uit te komen (ongeveer 350m hoogtemeters). Daar vonden we een gebied vol met schattige meertjes, waar we onze weg omheen moesten banen. Daarna kwamen we uit bij de apotheose van de hike, het uitzichtpunt over de ijskap. Wat een dikke bak met ijs lag daar opnieuw. En het oppervlak van de ijskap zag er bijzonder onprettig uit. Het zat vol met scheuren en scherpe punten. We konden echter maar kort genieten van deze ijskap, want de zon begon al te zakken en de terugweg was nog lang, ook omdat we wederom nieuwe monsters van de bodem en de planten wilden verzamelen.
​
De volgende dag was het tijd voor ons afscheid met Groenland. We hadden allebei hier nog wel weken kunnen blijven. De tijd is snel gegaan en elke dag was het weer een feest vol met nieuwe indrukken en leuke mensen. En om het maximale uit dit veldwerk te halen, besloten we toch nog een boot te nemen die naar ons naar gletsjer voer. Toen we de gletsjer zo dicht mogelijk waren genaderd, pakte de gids een ijsbergje uit het water en hakte deze in een pan in stukken. En zo kregen we met een glaasje D’Oro Martini met ijsblokjes uit het fjord en het zicht op de gletsjer, daadwerkelijk ijs als toetje van dit zeer indrukwekkende veldwerk!

​Het weer is opgeknapt en wij zijn begonnen met taken afstrepen. We zien het einde van deze prachtige excursie naderen en met pijn in ons hart betekent dat ook dat we moeten bedenken hoe we de laatste dagen invullen.
 
Hoog op onze lijst staat het museum. Deze is gevestigd in een van de oudste gebouwen van Narsaq, met de code ‘A34’ zichtbaar verwerkt op het dak. Deze code werd gebruikt om te navigeren vanuit gevechtsvliegtuigen voordat GPS zijn intrede maakte. We werden verwelkomd door Oleeraq, de man die het museum runt. Het museum is gevuld met oude krantenartikelen, foto’s, klederdracht gemaakt van ijsberen- en zeehondenhuid, kajaks, een opgezette vogel en een miljoen kaartjes om uitleg te geven bij dat alles. Het lezen van die kaartjes was overigens niet nodig, Oleeraq nam uitgebreid de tijd om ons rond te leiden en achtergrond te geven. Toen we uitgekeken waren bleek dat er ook nog een stenen en mineralen expositie, een oude drukkerij en een oud huisje waren waar we werden rondgeleid. Toen we alles gezien hadden, nodigde Oleeraq ons uit om de volgende ochtend mee te gaan met een wandeling langs oude Inuit graven. Hij is een sjamaan en heeft volgens de bevolking speciale krachten en wilde ons graag meer uitleg geven over de oude tradities. Dat aanbod kunnen we natuurlijk niet afslaan. De volgende ochtend bezochten we oude graven van Inuit, die onder een soort huisje van stenen liggen met een gat erin, zodat ze voor altijd kunnen genieten van hun favoriete uitzicht over het fjord. Je kon de botten en schedels nog zien liggen. Oleeraq vertelde dat ze de nacht daarvoor een speciaal lied hadden gezongen, omdat zijn beste vriend was overleden tijdens het jagen op zeehonden. Alleen de grote jagers werden op deze manier begraven, en dit was een manier om ze te eren. Later liepen we naar een loods waar de netten voor de visvangst werden voorbereid en naar de haven met de stenen waarop de gevangen zeehonden en soms walvissen werden ontvelt en verwerkt voor verdere slacht. Je kon het vet zien liggen en de dieren nog ruiken.
 
Tijdens deze wandeling kwamen we langs een nat gebied, wat perfect leek om veenkernen te nemen. Bij gebrek aan een PVC buis die we in Kopenhagen waren vergeten (oeps..), moesten we op zoek naar een nieuwe. Gelukkig hielp Oleeraq ons snel aan een nieuw exemplaar. Terug in het veengebied was de veenlaag wat dieper dan we eerder hadden gezien, dus sloegen we de PVC buis in de grond. Erg trots waren we hoe ver hij erin kwam, maar toen we hem eruit probeerde te halen ging dat niet. Gelukkig was de afvalbult om de hoek, waar we een stalen pin vonden die we door de buis konden steken zodat het monster eruit kon komen. Winst voor ons!
 
De rest van deze twee dagen bestonden uit bijzondere interviews met verschillende inwoners. Allemaal erg verwelkomend lieten ze ons hun bijzondere huizen zien, gevuld met stenen, mineralen, Groenlandse schilderijen en zelfs een balein van een walvis! Ze vertellen allemaal in grote lijnen hetzelfde verhaal. De inwoners zien grote veranderingen in het weer en maken zich best een beetje zorgen. Ze zien de ijskap smelten, onvoorspelbaarder weer en warmere, langere zomers. Ze proberen dan ook allemaal iets bij te dragen en vertelden dat Narsaq van groene energie wordt voorzien. Ze benadrukten ook dat de langere zomers niet alleen negatief zijn, gezien het groeiseizoen dan langer duurt en ze hopen dan meer planten te kunnen laten groeien, zo ook bomen! Ze kijken er allemaal naar uit hoe het project zich gaat ontwikkelen.

Goedemorgen vanuit een regenachtig Narsaq! Wij waren erg blij met de zonnige week die we hebben gehad en we baalden dat het mooie weer nu voorbij was. Echter, voor de inwoners van Narsaq was de regen meer dan welkom na één van de droogste zomerperiodes ooit. Al met al dus perfect weer om een blog te schrijven!

De doelen van ons onderzoek zijn tweeledig. Enerzijds is het doel om bomen te karteren en monsters van bladeren en de bodem te verzamelen, anderzijds is het doel om de basisschool van Narsaq te betrekken in het Tiny Forest-project. Wij waren uitgebreid ingelicht door Jens, de directeur van de basisschool, over wat we konden verwachten van de groep die wij voor anderhalf uur op de dinsdag, en voor anderhalf uur op de donderdag zouden lesgeven. Desalniettemin vonden wij het spannend, want zouden de kinderen wel luisteren naar twee studentjes uit Nederland die een verhaaltje kwamen over klimaat en bomen? Zou de taalbarrière geen probleem zijn? Niet elk kind kan even goed Engels. Zouden we de les interactief kunnen maken? De kinderen konden nogal verlegen zijn werd ons verteld. We kregen uiteindelijk een groep met zo'n 15 kinderen die allemaal rond de 13 jaar oud waren die gelukkig redelijk Engels konden.

Goedgelovig als we waren, hadden we voor elk kind een UU-pen klaargelegd waarmee ze misschien aantekeningen konden maken. De creativiteit van 13-jarigen is echter op een hoger niveau dan onze eigen creativiteit, want ze begonnen de pennen gelijk allemaal te ontleden en te slopen. Één leerling zei dat die een sniper kon maken van een pen... juist 😂. Toen we de aandacht eenmaal terug hadden, konden we beginnen met een algemeen praatje over Nederland, Universiteit Utrecht, klimaatverandering en het aanplanten van bomen. Met een slide over typische Nederlandse dingen zoals kaas, koeien en fietsen, scandeerden ze gelijk ‘STROEPWAAFFELS’ bij het aanzien van een foto van dit lekkernij. Dat kenden ze dus al. Verder vertelde Anna over 's werelds gekste bomen, zoals de Sequoia's in Californië (80 kinderen hoog), de oudste boom ter wereld in Litouwen (2000 jaar oud) en het Amazonegebied (oerwoud ter grootte van 3x Groenland). De kinderen waren enthousiast geworden!

Na het splitsen in twee groepen en namen Anna en ik beide een groep naar buiten. Anna liet zien hoe je bodemexperimenten kan uitvoeren op de toekomstige plek van het Tiny Forest. Reinder ging met de tweede groep verschillende bomen te identificeren aan de hand van een legenda, de hoogte van een boom te schatten en deze vervolgens in te tekenen op de kaart. De kinderen groeven zonder problemen in de modder, leerden snel en ondertussen vertelden ze verhalen over hun droombanen (van piloot tot k-pop artiest) en de ‘haunted houses’ die blijkbaar ook bestaan in Narsaq. Op donderdag draaiden hetzelfde buitenprogramma maar dan uiteraard met de groepen omgedraaid.
​
Het laatste onderdeel op donderdag bestond uit een nabespreking en Q&A. Zo vroegen ze wat het universiteitsleven voor ons betekent, of we ooit hadden gedacht dat we naar Groenland zouden gaan (nee!) en of we op hun school wilden komen werken. De kinderen en Jens waren zeer blij met deze interactieve lessen en ik hoop dat de kinderen van Narsaq hun dromen kunnen najagen. De gezinssituatie is niet altijd makkelijk op Groenland (veel alleenstaande moeders, alcohol, 20 mensen in één huis) waardoor de kinderen toch minder kansen hebben om bijvoorbeeld naar een universiteit te gaan. Maar deze klas had in ieder geval veel enthousiaste en nieuwsgierige kids. Goede eigenschappen om het ver te schoppen in het leven.

​Onze derde blog alweer. We genieten nog elke dag van het ruige landschap, waar we op zondag daadwerkelijk doorheen konden trekken. Samen met de zon en met Mette, een vriendin van Jason de klimatoloog en betrokkene bij Greenland Trees, trokken we het ruige landschap in ten noordwesten van Narsaq. Het eerste stuk deden we per taxi. We hadden de chauffeur als opdracht ‘zo ver mogelijk richting de mijn’ gegeven, en dat nam hij heel serieus. De weg werd steeds slechter en uiteindelijk ging de auto nauwelijks sneller meer dan wandelen, maar de beste man stopte pas toen er een gammel houten bruggetje over een ingesneden dal ging. Dat moesten we toch echt zelf te voet passeren.
 
De eerste paar kilometer wandelen gingen snel. We liepen door een schoolvoorbeeld U-dal, een dal dat is uitgesleten door gletsjers en daardoor van onderen een ronde vorm heeft en van boven steile wanden. Eenmaal bij de mijn zou er een pad omhoog de bergrug over gaan, maar die was ver te zoeken en daarom bedachten we ons eigen pad. Zoals dat gaat bij een U-dal ging het eerste deel nog aardig gemakkelijk, maar bovenaan werd het toch aardig stijl. We kozen zoveel mogelijk de paden uit waar vegetatie groeide om te voorkomen dat we niet onderuit gingen op de losse keien. Eenmaal boven hadden we prachtig uitzicht op het fjord met de ijsblokken, het dal waar de rivier doorheen stroomde en een kleine gletsjer. Ook zagen we twee meertjes aan de andere kant van de richel liggen. We hoopten daar veenmonsters te kunnen ‘steken’, wat er vanaf boven uitzag als steen en weinig vegetatie. Gelukkig vonden we toen we beneden waren toch een hoekje veen, waarna Reinder snel de PVC-buis tevoorschijn haalde en in het veen duwde. Afgestopt met verhoudfolie en speciale tape kon de PVC-buis in de tas en kon de terugweg beginnen, maar niet voordat we wat speciale mineralen hadden verzameld die alleen hier voorkomen. Wat het is weten we nog niet precies, we hopen dat het museum en onze geologische vrienden ons daar later mee kunnen helpen.
 
Op de tocht terug werden de nodige monsters verzameld in de vorm van bladeren van Salix glauca (grijze wilg) en Betula nana (dwergberk) en bodem. De bladeren kunnen in het lab laten zien hoe de struiken dit jaar gegroeid zijn en maken onderdeel uit van een grotere database, waardoor ook vergelijkingen gemaakt kunnen worden tussen verschillende seizoenen, jaren en plaatsen. De bodemmonsters dienen om een verschil te kunnen vinden in type bodem op verschillende plaatsen. Zo zou je kunnen verwachten dat hoe verder van de ijskappen je komt, hoe ouder, en dus meer ontwikkeld, de bodem is.
 
Terug naar de wandeling zelf. Op de terugweg verliep de wandeling een stuk trager dan op de heenweg doordat we na elke zoveel meter monsters probeerde te nemen. Mette maakte in de tijd die wij daarvoor nodig hadden prachtige waterverfkunst, waar we hopen later nog wat van mee te mogen nemen. Terug in het hostel na deze productieve maar vermoeiende dag ploften we neer en spraken we af de volgende ochtend rustig aan te doen en te werken aan de activiteiten die we dinsdag met de kinderen zouden gaan doen.
 
Omdat het de laatste dag zon beloofde te zijn en de ijsschotsen ons riepen, besloten we na gewerkt te hebben aan de activiteiten met de kinderen een kajak te huren en de zee op te gaan. Na heel wat gehannes met de kajak en voornamelijk het ‘drysuit’, een pak dat je volledig droog zou moeten houden in het letterlijk ijskoude water, mochten we tussen de ijsschotsen door peddelen. Wel op gepaste afstand, want als een stuk afbrak zouden de ijsschotsen kunnen draaien én zouden er grote golven kunnen ontstaan. Al snel kwamen we erachter dat dit best regelmatig gebeurt. Een diep, haast grommend geluid, gevolgd door opspattend water, erg spectaculair! Eenmaal gedraaid kwam het lichtblauwe, soms doorzichtige ijs boven, wat begon te kraken als de zon erop viel. Ondanks ons drysuit kregen we het toch koud en was het tijd om naar huis te gaan. Goed uitrusten en voorbereiden voor het programma met de schoolkinderen van de volgende dag. Daarover meer in ons volgende blog!

Welkom bij deze tweede blog van het Groenland-project van Anna en Reinder. Langzamerhand beginnen we te wennen aan het leven in Zuid-Groenland. ‘De ziel reist ter paard’ is een quote van Anna om te zeggen dat het een paar dagen duurt voordat je echt landt op je nieuwe bestemming maar de ‘ziel’ is inmiddels gearriveerd. De jetlag is overwonnen en zelfs de ijsbergen die elke dag voorbij drijven beginnen vertrouwd aan te voelen. Deze ijsbergen lijken overdag stil te liggen maar wanneer we ’s ochtends opstaan, zijn deze ijsbergen als een pak kaarten weer door elkaar geschud. Op het moment van schrijven horen we een doffe dreun. Waarschijnlijk een ijsberg waarvan een brok ijs afbreekt of een ijsberg die uit elkaar scheurt. Aan de andere kant van het dorp ligt een baai waar zich rond de 50-60 ijsblokken hebben verzameld. Deze baai hebben wij omgedoopt tot ‘het kerkhof van de ijsbergen’ omdat het lijkt alsof de ijsbergen hier hun laatste bestemming vinden voordat ze volledig opgaan in de zee.

Naast dat we elke dag nieuwe ijsbergen zien, zien we ook elke dag nieuwe mensen. Eén van deze mensen is de Amerikaans-Deense klimatoloog Jason Box die al ruim 20 jaar in dit gebied komt om klimaatonderzoek te doen. Hij verzamelt meteorologische data op de ijskappen en reist regelmatig per helikopter naar een gletsjer om daar zijn apparatuur te controleren. Daarnaast is hij ook betrokken bij ‘Greenland Trees’ en helpt hij met het aanleggen van het Tiny Forest in Narsaq. Samen met Mette, een Deense vriendin van Jason, hebben wij zaterdag geprobeerd een hek te maken om het gebied waar het Tiny Forest moet komen. De grond bleek echter te rotsachtig om goede gaten te kunnen boren waar de palen van het hek zouden komen, waardoor het hele plan niet doorging. Helaas, je kan niet altijd zes gooien. Desalniettemin hebben we de rest van de ochtend een aantal jonge naaldboompjes (o.a. Larix siberica) kunnen planten met een lengte van 30-40 cm. Deze boompjes zijn nu onderdeel van de eerste generatie bomen in het Tiny Forest waarvan we de groei aandachtig zullen blijven volgen.

Die middag deden we een kleine hike ten oosten van Narsaq om wederom blad- en bodemmonsters te verzamelen (meer hierover in de volgende blog!). We moesten over een heuvel heen en zodra die was gepasseerd, was het dorp niet meer zicht- en hoorbaar. Het voelde als een oase van rust en stilte met overal om ons heen prachtige natuur. De natuur had echter nog meer voor in ons petto… Anna’s arendsogen hadden een zwarte verschijning opgepikt ergens in de zee voor ons. Snel daarna werd de serene stilte onderbroken door een soort fonteingeluid. Wat bleek, er zwom een walvis! Af en toe kwam hij boven om adem te halen door zijn spuitgat. Soms kwam ook zijn staart boven het wateroppervlak uit, wat meestal een teken is dat dit machtige dier voor een langere tijd onder water zou duiken (zie rode cirkel in de foto’s). Op hetzelfde moment zagen we in een andere richting nog eens twee walvissen zich aan het oppervlak roeren. Wat een spektakel! Helaas waren de walvissen te ver weg om te kunnen identificeren welk soort het betrof maar we merkten op dat de onderkant van de walvis wit was. Een Bultrug misschien? Wie weet krijgen we nog eens de kans om een walvis van dichterbij te zien.
​
In de volgende blog vertellen we verder over de grote hike die we hebben ondernomen om veen- en bladmonsters te verzamelen bij een bergmeer en de top van de berg!

​Op 14 augustus kon, na een lange en spannende voorbereiding, ons avontuur eindelijk beginnen. We gaan op reis, naar Narsaq, Groenland. Wij zijn Reinder Hemstra en Anna van den Broek, twee masterstudenten van Aardwetenschappen. Ons doel is om de komende twee weken een idee te krijgen hoe we het beste een Tiny Forest, letterlijk een klein bos, te kunnen laten groeien voor de school van Narsaq. Dat zullen we niet alleen doen, maar in samenwerking met Greenland Trees (greenlandtrees.org) en de school zelf!
 
Na een nachtje in Kopenhagen vlogen we de volgende middag naar Groenland. Het leek ontzettend bewolkt, maar gelukkig trok boven Groenland de lucht open en hadden we prachtig beeld over de ijskappen en fjorden die Groenland rijk is. Daar hield het feest nog niet op, want om in Narsaq te komen moesten we met de boot tussen de ijsschotsen door. Eenmaal daar checkten we in bij ons hotel, waarna we Eva ontmoette in de kas. Deze kas is gebouwd om bomen te kweken die hopelijk in het Tiny Forest geplant kunnen worden. Eva is een vrijwilliger voor de Greeland Trees organisatie en onderhoudt de planten die daar groeien. Zij liet ons zien hoe hard de bomen groeien. Van de bomen die in mei zijn geplant, zijn sommige al bijna een meter hoog!
 
De volgende ochtend stond een afspraak met Jens op de planning. Jens is het hoofd van de school en we bespraken wat wij in deze twee weken kunnen doen om de leerlingen te betrekken in het project. Hij was erg enthousiast over het project en we hebben afgesproken om volgende week een korte presentaties te geven over klimaatverandering en het bos dat geplant gaat worden, en om samen met de kinderen activiteiten te doen buiten. Reinder zal met ze bomen gaan identificeren die al in het dorp groeien, Anna zal de kinderen leren hoe je metingen kan doen omtrent de bodem. Ook zullen de kinderen die in mei boompjes hebben gepland in de kas nog een keertje langskomen om te kijken hoe goed de bomen zijn gegroeid.
 
Die middag en de volgende dag bestonden uit rondes in het dorp. We identificeerden de bomen die het dorp rijk is, en brachten in kaart waar ze staan, voornamelijk in de achtertuinen van mensen. Tot nu toe vinden we vooral veel populieren en wilgen, en hier en daar een lariks. De bewoners zijn erg enthousiast en willen graag met ons kletsen. Ze vertellen vaak dat deze zomer erg droog is, wat nog wel eens een probleem kan worden voor de vegetatie die hier groeit. Het heeft al weken niet meer geregend en dat is niet eerder voorgekomen. Toch zijn wij verbaasd over de hoeveelheid vegetatie die er groeit, want kale rotsachtige gronden zijn schaars. Ook zijn er hier genoeg kleurrijke bloemen te vinden wat, samen met de bomen en de grassen, van Narsaq een fleurige oase maakt temidden van de woeste bergtoppen.
 
Binnenkort trekken wij deze bergen in, om ook hier op zoek te gaan naar de natuurlijke vegetatie. Wij zullen in onze volgende blogs vertellen over deze tochten, de kinderen van Narsaq en de voortgang van het Tiny Forest. Stay Tuned!